آیا گوجه برای نقرس ضرر دارد؟ نظر علم و متخصصان تغذیه
خیلی از بیماران نقرسی با ترس از گوجهفرنگی آن را از سفره حذف میکنند. بعضیها میگویند گوجه باعث بالا رفتن اسید اوریک و شروع درد شدید مفاصل میشود و بعضیها آن را کاملا بیخطر میدانند. واقعیت چیست؟ آیا گوجه برای نقرس ضرر دارد یا این فقط یک باور اشتباه است؟ گوجهفرنگی از پرمصرفترین سبزیها در غذاهای ایرانی است؛ از سالاد و املت تا خورشت و رب. بههمین دلیل دانستن پاسخ علمی این سوال برای کنترل بیماری خیلی مهم است. در این مقاله بررسی میکنیم گوجه چه تاثیری بر اسید اوریک دارد، چه کسانی باید احتیاط کنند و مقدار مجاز آن چقدر است.
نقرس چیست و چرا تغذیه در آن مهم است؟
نقرس نوعی آرتروز التهابی است که بهعلت بالا رفتن اسید اوریک خون ایجاد میشود. وقتی اسید اوریک زیاد شود، در مفاصل ـ بهخصوص شست پا، مچ و زانو ـ کریستال تشکیل میدهد و باعث درد ناگهانی، تورم، قرمزی و داغ شدن مفصل میشود.
تغذیه نقش مستقیمی در کنترل نقرس دارد. غذاهای پرپورین مثل گوشت قرمز، دل و جگر، سوسیس و کالباس، ماهیهای چرب و الکل میتوانند اسید اوریک را بالا ببرند و حمله نقرسی را تحریک کنند. بههمین دلیل بیماران همیشه دنبال لیست غذاهای مجاز و ممنوعه برای نقرس هستند و گوجهفرنگی یکی از پرتکرارترین سوالهاست.
آیا گوجه برای نقرس ضرر دارد؟ پاسخ کوتاه علمی
پاسخ کوتاه این است: برای بیشتر بیماران، نه. گوجهفرنگی پورین بسیار کمی دارد و بهخودی خود باعث بالا رفتن شدید اسید اوریک نمیشود.
تحقیقات نشان دادهاند گوجهفرنگی در مقایسه با گوشت و حبوبات، اثر ناچیزی بر اسید اوریک دارد. حتی بهخاطر داشتن ویتامین C، لیکوپن و آب فراوان میتواند به کاهش التهاب و دفع بهتر اسید اوریک از طریق کلیه کمک کند.
پس چرا بعضی از بیماران بعد از خوردن گوجه دچار درد مفاصل میشوند؟ در ادامه دلیل آن را توضیح میدهیم.
چرا بعضیها میگویند گوجه باعث حمله نقرس میشود؟
این باور کاملا بیدلیل نیست و سه علت اصلی دارد:
- حساسیت فردی: در یک مطالعه نیوزلندی، حدود ۲۰ درصد بیماران نقرسی گفتند گوجهفرنگی یکی از محرکهای حمله آنهاست. یعنی گوجه برای همه مضر نیست، اما در بعضی افراد حساس میتواند درد را تحریک کند.
- اسیدی بودن گوجه: گوجهفرنگی حاوی اسیدهای آلی مثل اسید گلوتامیک و اسید اگزالیک است. در افراد مستعد، مصرف زیاد آن ممکن است تعادل pH ادرار را کمی تغییر دهد و دفع اسید اوریک را سختتر کند.
- اشتباه گرفتن عامل اصلی: خیلی وقتها فرد همزمان با گوجه، غذای پرپورین مثل کباب، خورشت گوشت یا فستفود خورده و حمله نقرس را به گوجه نسبت میدهد، در حالی که مقصر اصلی گوشت و چربی بوده است.
نکته مهم: تحریککننده بودن با مضر بودن فرق دارد. گوجه مثل گوشت قرمز اسید اوریک را بالا نمیبرد، اما در بدنهای حساس ممکن است آستانه شروع حمله را پایین بیاورد.
خواص گوجهفرنگی برای بیماران مبتلا به نقرس
اگر نقرس دارید و به گوجه حساسیت خاصی ندارید، حذف کامل آن اشتباه است. چون گوجه این فایدهها را دارد:
- پورین بسیار پایین: در رژیم کمپورین، گوجه در گروه سبزیهای مجاز قرار میگیرد.
- سرشار از ویتامین C: ویتامین C به کاهش خفیف اسید اوریک خون و تقویت سیستم ایمنی کمک میکند.
- لیکوپن ضدالتهاب: لیکوپن آنتیاکسیدان قوی گوجه است که التهاب مفاصل را کمتر میکند.
- آب و پتاسیم بالا: به هیدراته ماندن بدن و کار بهتر کلیهها برای دفع اسید اوریک کمک میکند.
- فیبر و کالری کم: برای کنترل وزن که یکی از اصول مهم کنترل نقرس است، مفید است.
رب گوجه، سس گوجه و گوجه پخته برای نقرس ضرر دارد؟
خیلیها میپرسند فرق گوجه خام با رب و سس چیست؟
۱. گوجه خام و پخته خانگی: برای بیشتر بیماران بیخطر است. پختن ملایم حتی جذب لیکوپن را بیشتر میکند.
۲. رب گوجه خانگی رقیق: در مقدار معمول آشپزی ـ یک تا دو قاشق در غذا ـ معمولا مشکلی ایجاد نمیکند.
۳. رب صنعتی غلیظ، سس گوجه و کچاپ: اینها داستانشان فرق دارد. چون:
- نمک و قند بالایی دارند
- اغلب با غذاهای پرپورین و چرب مثل پیتزا، سوسیس و فستفود خورده میشوند
- در افراد حساس، مصرف زیاد و مداومشان میتواند باعث احتباس آب و تحریک حمله شود
پس مشکل اصلی خود گوجه نیست، بلکه نمک زیاد، قند افزوده و ترکیب آن با غذاهای مضر برای نقرس است.
چه کسانی با نقرس باید در خوردن گوجه احتیاط کنند؟
مصرف گوجه را کاملا قطع نکنید، اما اگر جزو این گروهها هستید، با احتیاط مصرف کنید:
- کسانی که بعد از خوردن گوجه، ۲۴ تا ۴۸ ساعت بعد دچار درد شست پا یا تورم مفصل میشوند
- کسانی که حملههای مکرر و کنترلنشده نقرس دارند
- کسانی که همزمان سنگ کلیه اسید اوریکی یا نارسایی کلیه دارند
- کسانی که در فاز حمله حاد نقرس هستند؛ بهتر است تا فروکش کردن درد، گوجه و غذاهای اسیدی را کمتر کنند
بهترین راه این است که دو هفته گوجه را از رژیم حذف کنید و بعد کمکم برگردانید. اگر با برگشتن آن درد شروع شد، یعنی بدن شما به گوجه حساس است.
مقدار مجاز مصرف گوجه در رژیم غذایی نقرس چقدر است؟
برای افراد بدون حساسیت خاص، این مقدار معمولا متعادل و بیخطر است:
- گوجه خام: روزی ۱ تا ۲ عدد متوسط
- گوجه گیلاسی: روزی ۵ تا ۷ عدد
- رب گوجه در غذا: روزی ۱ تا ۲ قاشق غذاخوری
- آب گوجه طبیعی بدون نمک: هفتهای ۲ تا ۳ لیوان، نه هر روز
نکات مهم هنگام مصرف:
- گوجه را با آب کافی بخورید؛ کمآبی دشمن اصلی بیماران نقرس است
- همراه گوجه، لبنیات کمچرب مثل ماست بخورید که به دفع اسید اوریک کمک میکند
- از خوردن گوجه شور، ترشی گوجه و سسهای تند و شور خودداری کنید
- گوجه را با گوشت قرمز و الکل ترکیب نکنید
بهترین جایگزینهای گوجه برای بیماران حساس به آن
اگر متوجه شدید گوجه برای شما محرک است، این سبزیهای ضدالتهاب و کمپورین را جایگزین کنید:
- خیار، کاهو و کرفس
- کدو سبز و کدو حلوایی
- هویج پخته
- فلفل دلمهای شیرین
- کلم بروکلی و گلکلم به مقدار متعادل
- آبلیمو تازه برای طعم دادن به غذا بهجای رب زیاد
این سبزیها هم ویتامین C دارند و هم معمولا حمله نقرس را تحریک نمیکنند.
نتیجهگیری
آیا گوجه برای نقرس ضرر دارد؟ از نظر علمی، گوجهفرنگی جزو غذاهای ممنوعه نقرس نیست و پورین پایینی دارد. برای بیشتر بیماران، مصرف متعادل گوجه خام و خانگی نهتنها مضر نیست، بلکه بهخاطر ویتامین C و لیکوپن مفید هم هست. فقط درصد کمی از بیماران به گوجه حساساند و بعد از مصرف آن دچار حمله میشوند. اگر شما هم جزو این افراد هستید، مقدار را کم کنید، رب شور و سس صنعتی را حذف کنید و واکنش بدنتان را زیر نظر بگیرید. برای کنترل قطعی نقرس، تمرکز اصلی باید روی کاهش گوشت قرمز، الکل و قند، نوشیدن آب فراوان و مصرف منظم دارو طبق نظر پزشک باشد.
هشدار: این مطلب صرفا جنبه آموزشی دارد و جایگزین تشخیص و درمان پزشک نیست. اگر حملات مکرر نقرس یا اسید اوریک بالا دارید، حتما با پزشک یا متخصص تغذیه مشورت کنید.
دیدگاهها