عفونت واژن؛ از نوع ترشحات و بو تا تشخیص علت و درمان درست

عفونت واژن یکی از مشکلات شایع در زنان است، اما هر خارش، سوزش یا ترشح غیرطبیعی الزاماً به یک نوع عفونت مربوط نمی‌شود. عفونت قارچی، واژینوز باکتریایی و تریکومونیازیس می‌توانند علائمی شبیه به هم ایجاد کنند، در حالی که درمان هرکدام متفاوت است. حتی گاهی حساسیت به محصولات بهداشتی، تغییرات هورمونی یا خشکی واژن علائمی شبیه عفونت ایجاد می‌کنند. به همین دلیل تشخیص صرفاً بر اساس رنگ ترشحات یا بوی واژن همیشه قابل اعتماد نیست.

اگر ترشحات شما تغییر کرده، دچار خارش و سوزش شده‌اید یا علائم مرتب تکرار می‌شوند، پیدا کردن علت اصلی اهمیت زیادی دارد. در ادامه انواع عفونت واژن، علائم مهم، روش‌های تشخیص و درمان را بررسی می‌کنیم.

عفونت واژن چیست؟

اصطلاح عفونت واژن در زبان عمومی برای مجموعه‌ای از مشکلات واژن استفاده می‌شود که می‌توانند باعث ترشح غیرطبیعی، بو، خارش، سوزش یا درد شوند.

از نظر پزشکی، اصطلاح واژینیت (Vaginitis) به التهاب یا عفونت واژن گفته می‌شود و گاهی بخش خارجی دستگاه تناسلی یا همان ولو نیز درگیر می‌شود.

نکته مهم این است که تمام موارد واژینیت ناشی از عفونت نیستند. کاهش استروژن در یائسگی، مواد شیمیایی، صابون‌ها و محصولات عطری نیز ممکن است باعث التهاب و علائمی شبیه عفونت شوند.

انواع عفونت واژن کدام‌اند؟

سه علت مهم علائم عفونی واژن عبارت‌اند از:

• عفونت قارچی واژن یا کاندیدیازیس
• واژینوز باکتریایی یا BV
• تریکومونیازیس

علائم این سه مشکل می‌توانند تا حدی هم‌پوشانی داشته باشند، اما علت و درمان آنها یکسان نیست.تنها گرفتن شرح حال برای تشخیص دقیق علت ترشحات واژن کافی نیست و در بسیاری از موارد معاینه و آزمایش لازم است.

علائم عفونت واژن چیست؟

علائم بسته به علت متفاوت هستند، اما شایع‌ترین نشانه‌ها عبارت‌اند از:

• خارش واژن یا اطراف آن
• سوزش
• تغییر در مقدار ترشحات
• تغییر رنگ یا غلظت ترشحات
• بوی غیرعادی واژن
• قرمزی یا التهاب اطراف واژن
• درد یا سوزش هنگام ادرار
• درد هنگام رابطه جنسی

واژینیت می‌تواند با خارش، درد، ترشح و بو همراه باشد، اما وجود یک علامت خاص به‌تنهایی علت را مشخص نمی‌کند.

ترشحات طبیعی واژن چگونه هستند؟

داشتن مقداری ترشح واژن طبیعی است و به‌تنهایی نشانه بیماری محسوب نمی‌شود.

ترشحات طبیعی معمولاً:

• شفاف یا سفید هستند.
• بوی بسیار شدید و ناخوشایند ندارند.
• ممکن است در طول چرخه قاعدگی از نظر مقدار و غلظت تغییر کنند.

اگر ترشحات از نظر رنگ، بو، مقدار یا بافت به‌طور واضح تغییر کنند یا با خارش، درد و سوزش همراه شوند، احتمال وجود یک مشکل واژینال بیشتر می‌شود.

عفونت قارچی واژن چیست؟

عفونت قارچی واژن که با نام کاندیدیازیس واژینال یا Vaginal Thrush نیز شناخته می‌شود، معمولاً در اثر رشد بیش از حد قارچ‌های کاندیدا ایجاد می‌شود.

کاندیدا می‌تواند بدون ایجاد بیماری در بدن وجود داشته باشد، اما تغییر تعادل طبیعی محیط واژن ممکن است به رشد بیش از حد آن منجر شود.

علائم عفونت قارچی واژن

علائم احتمالی عبارت‌اند از:

• خارش شدید
• سوزش
• قرمزی و حساسیت ناحیه تناسلی
• درد هنگام ادرار یا رابطه جنسی
• ترشحات سفید و نسبتاً غلیظ

ترشحات قارچی اغلب سفید توصیف می‌شوند و معمولاً بوی شدید ماهی‌مانند ندارند.

آیا عفونت قارچی بیماری مقاربتی است؟

عفونت قارچی معمولاً در دسته عفونت‌های مقاربتی یا STI قرار نمی‌گیرد. با این حال فعالیت جنسی در برخی افراد می‌تواند با شروع یا تشدید علائم ارتباط داشته باشد و در موارد محدودی انتقال بین شریک‌های جنسی امکان‌پذیر است.

چه عواملی احتمال عفونت قارچی را افزایش می‌دهند؟

تغییر در تعادل طبیعی واژن می‌تواند رشد کاندیدا را افزایش دهد.

برخی شرایط می‌توانند احتمال عفونت قارچی را بیشتر کنند، از جمله تغییرات هورمونی، بارداری، برخی بیماری‌ها و مصرف آنتی‌بیوتیک در بعضی افراد.

اگر عفونت قارچی مرتب تکرار می‌شود، بهتر است علت زمینه‌ای بررسی شود و هر بار صرفاً داروی ضدقارچ به‌صورت خودسرانه استفاده نشود.

واژینوز باکتریایی چیست؟

واژینوز باکتریایی یا Bacterial Vaginosis (BV) در اثر برهم خوردن تعادل طبیعی باکتری‌های واژن ایجاد می‌شود.

در BV بعضی انواع باکتری‌ها بیش از حد رشد می‌کنند و نسبت باکتری‌های طبیعی واژن تغییر می‌کند.

BV دقیقاً همان «عفونت باکتریایی معمولی» نیست و ممکن است حتی بدون علامت باشد. CDC و NHS گزارش می‌کنند که تعداد قابل توجهی از افراد مبتلا علائم واضحی ندارند.

علائم واژینوز باکتریایی

مهم‌ترین علائم می‌توانند شامل موارد زیر باشند:

• ترشحات نازک
• ترشحات سفید مایل به خاکستری
• بوی مشخص ماهی‌مانند
• بیشتر شدن بو، به‌خصوص پس از رابطه جنسی

برخلاف عفونت قارچی، BV معمولاً خارش و التهاب شدید ایجاد نمی‌کند.

آیا واژینوز باکتریایی بیماری مقاربتی است؟

BV در طبقه‌بندی معمول به‌عنوان یک STI شناخته نمی‌شود، اما فعالیت جنسی و تغییر شریک جنسی می‌توانند با احتمال ایجاد آن ارتباط داشته باشند.

دوش واژینال نیز می‌تواند تعادل طبیعی باکتری‌های واژن را تغییر دهد و احتمال BV را افزایش دهد.

تریکومونیازیس چیست؟

تریکومونیازیس یک عفونت مقاربتی است که توسط انگل Trichomonas vaginalis ایجاد می‌شود.

بسیاری از افراد مبتلا هیچ علامتی ندارند و ممکن است بدون اطلاع عفونت را به شریک جنسی منتقل کنند.

علائم تریکومونیازیس در زنان

در صورت بروز علائم ممکن است موارد زیر دیده شوند:

• خارش و سوزش ناحیه تناسلی
• قرمزی یا درد
• سوزش هنگام ادرار
• درد یا ناراحتی هنگام رابطه جنسی
• افزایش ترشحات
• ترشحات سفید، زرد یا سبز
• بوی غیرطبیعی یا ماهی‌مانند

از آنجا که تریکومونیازیس از طریق رابطه جنسی منتقل می‌شود، درمان شریک یا شریک‌های جنسی نیز بخش مهمی از مدیریت عفونت است.

از روی رنگ ترشحات می‌توان نوع عفونت را تشخیص داد؟

رنگ ترشحات می‌تواند سرنخ ایجاد کند، اما برای تشخیص قطعی کافی نیست.

به‌طور کلی ممکن است الگوهای زیر دیده شوند:

نوع مشکل	الگوی احتمالی ترشح
عفونت قارچی	سفید و نسبتاً غلیظ
واژینوز باکتریایی	نازک، سفید یا خاکستری با بوی ماهی
تریکومونیازیس	ممکن است زرد، سبز، سفید یا شفاف باشد و بو داشته باشد

این جدول فقط یک راهنمای عمومی است. علائم می‌توانند متفاوت باشند و بیماری‌های مقاربتی دیگری مانند سوزاک یا کلامیدیا نیز ممکن است ترشحات غیرطبیعی ایجاد کنند.

بوی بد واژن نشانه چه نوع عفونتی است؟

بوی شدید ماهی‌مانند بیشتر با واژینوز باکتریایی ارتباط دارد، اما تریکومونیازیس نیز می‌تواند باعث بوی غیرعادی شود.

در مقابل، عفونت قارچی معمولاً بیشتر با خارش و ترشحات سفید همراه است تا بوی شدید.

اگر بو جدید، مداوم یا همراه با ترشح غیرطبیعی است، بهتر است علت آن بررسی شود.

آیا سوزش واژن همیشه نشانه عفونت است؟

خیر.

سوزش یا تحریک ممکن است در اثر موارد زیر نیز ایجاد شود:

• محصولات عطری
• صابون یا شوینده
• دوش واژینال
• کاهش استروژن در دوران یائسگی
• خشکی واژن
• بیماری‌های پوستی
• بعضی عفونت‌های مقاربتی

بنابراین استفاده مکرر از داروی ضدقارچ برای هر نوع سوزش ممکن است باعث تأخیر در تشخیص علت واقعی شود.

عفونت واژن چگونه تشخیص داده می‌شود؟

پزشک ابتدا درباره علائم، مدت آنها، سابقه عفونت، داروهای مصرفی، رابطه جنسی و محصولات بهداشتی مورد استفاده سؤال می‌کند.

در صورت نیاز ممکن است:

• معاینه واژن و ناحیه تناسلی انجام شود.
• نمونه‌ای از ترشحات گرفته شود.
• pH واژن بررسی شود.
• نمونه زیر میکروسکوپ بررسی شود.
• آزمایش مولکولی برای برخی عفونت‌ها انجام شود.
• تست بیماری‌های مقاربتی درخواست شود.

شرح حال به‌تنهایی برای تشخیص دقیق واژینیت کافی نیست و بررسی آزمایشگاهی می‌تواند از درمان اشتباه جلوگیری کند.

درمان عفونت واژن چیست؟

درمان کاملاً به علت بیماری بستگی دارد.

به همین دلیل نمی‌توان یک قرص یا پماد را به‌عنوان «بهترین داروی عفونت واژن» برای همه افراد معرفی کرد.

درمان عفونت قارچی

عفونت قارچی معمولاً با داروهای ضدقارچ درمان می‌شود. درمان می‌تواند به شکل کرم، داروی داخل واژن یا در برخی شرایط داروی خوراکی باشد.

در موارد ساده ممکن است دوره کوتاه درمان کافی باشد، اما عفونت شدید یا مکرر ممکن است به برنامه طولانی‌تری نیاز داشته باشد.

درمان واژینوز باکتریایی

BV معمولاً با آنتی‌بیوتیک درمان می‌شود.

افراد دارای علائم توسط پزشک بررسی و در صورت تشخیص درمان شوند. BV ممکن است حتی پس از درمان مجدداً عود کند.

درمان تریکومونیازیس

تریکومونیازیس با داروهای ضدانگلی از گروه نیتروایمیدازول‌ها، معمولاً مترونیدازول، درمان می‌شود.

رژیم توصیه‌شده برای زنان مبتلا به تریکومونیازیس مترونیدازول ۵۰۰ میلی‌گرم دو بار در روز به مدت ۷ روز است. مصرف دارو باید با تجویز و ارزیابی پزشک انجام شود.

آیا می‌توان عفونت واژن را خودسرانه درمان کرد؟

درمان خودسرانه یکی از دلایل مهم اشتباه در مدیریت علائم واژینال است.

برای مثال ممکن است فرد تصور کند دچار قارچ شده و داروی ضدقارچ مصرف کند، در حالی که علت اصلی BV یا تریکومونیازیس باشد.

در عفونت قارچی نیز اگر علائم پس از درمان بدون نسخه باقی بمانند یا طی مدت کوتاهی دوباره برگردند، فرد از نظر پزشکی ارزیابی شود.

به‌ویژه در اولین تجربه علائم، بارداری یا عفونت‌های مکرر، خوددرمانی توصیه مناسبی نیست.

عفونت واژن در بارداری

بارداری می‌تواند بر محیط واژن تأثیر بگذارد و احتمال برخی مشکلات مانند عفونت قارچی را افزایش دهد.

اگر در دوران بارداری دچار خارش، بوی غیرعادی یا ترشح جدید شده‌اید، بهتر است قبل از مصرف دارو با پزشک یا ماما مشورت کنید.

برای مثال NHS توصیه می‌شود زنان باردار مبتلا به عفونت قارچی پیش از شروع درمان ارزیابی شوند و از مصرف خودسرانه داروهای خوراکی ضدقارچ مانند فلوکونازول خودداری کنند.

وجود BV یا برخی عفونت‌های مقاربتی در بارداری نیز ممکن است نیازمند درمان و پیگیری پزشکی باشد.

عفونت واژن بعد از مصرف آنتی‌بیوتیک

بعضی زنان پس از مصرف آنتی‌بیوتیک دچار علائم عفونت قارچی می‌شوند.

آنتی‌بیوتیک‌ها ممکن است تعادل طبیعی میکروارگانیسم‌های واژن را تغییر دهند و شرایط را برای رشد بیشتر کاندیدا فراهم کنند.

اگر بعد از مصرف آنتی‌بیوتیک دچار خارش و ترشحات غیرطبیعی شده‌اید، بهتر است قبل از شروع درمان علت مشخص شود؛ زیرا علائم همیشه قارچی نیستند.

عفونت واژن بعد از رابطه جنسی

بروز علائم پس از رابطه الزاماً به معنی ابتلا به یک بیماری مقاربتی نیست.

برای مثال:

• رابطه می‌تواند علائم BV را آشکارتر کند.
• اصطکاک ممکن است ناحیه را تحریک کند.
• بعضی محصولات مانند روان‌کننده‌ها می‌توانند حساسیت ایجاد کنند.
• تریکومونیازیس و سایر STIها نیز می‌توانند از طریق رابطه منتقل شوند.

اگر پس از رابطه دچار ترشح جدید، بوی غیرطبیعی، زخم، خونریزی، سوزش ادرار یا درد لگنی شده‌اید، انجام بررسی پزشکی و در صورت نیاز آزمایش STI اهمیت دارد.

آیا عفونت واژن به همسر منتقل می‌شود؟

پاسخ به نوع عفونت بستگی دارد.

تریکومونیازیس یک عفونت مقاربتی است و می‌تواند بین شریک‌های جنسی منتقل شود.

عفونت قارچی معمولاً STI محسوب نمی‌شود و شریک جنسی بدون علامت معمولاً به درمان نیاز ندارد.

در مورد BV نیز شرایط متفاوت است و درمان شریک جنسی به نوع رابطه و شرایط بیمار بستگی دارد.

عفونت واژن مکرر چرا ایجاد می‌شود؟

اگر علائم چند بار در سال تکرار می‌شوند، اولین قدم اطمینان از درست بودن تشخیص است.

علل احتمالی عود می‌توانند شامل موارد زیر باشند:

• درمان ناقص
• تشخیص اشتباه نوع واژینیت
• تغییرات محیط واژن
• دیابت کنترل‌نشده در برخی بیماران
• تکرار BV
• عفونت قارچی مکرر
• وجود STI درمان‌نشده
• تحریک ناشی از محصولات بهداشتی

BV به‌طور مشخص می‌تواند پس از درمان دوباره عود کند و عفونت قارچی مکرر نیز ممکن است به بررسی و درمان طولانی‌تر نیاز داشته باشد.

آیا شست‌وشوی داخل واژن عفونت را از بین می‌برد؟

خیر. دوش واژینال توصیه نمی‌شود.

واژن به‌طور طبیعی سیستم پاک‌سازی و تعادل میکروبی خود را دارد. شستن داخل واژن می‌تواند باکتری‌های محافظ را از بین ببرد و محیط طبیعی آن را مختل کند.

برای مراقبت روزمره نیازی به شست‌وشوی داخل واژن نیست.

آیا ژل‌های بهداشتی بانوان از عفونت جلوگیری می‌کنند؟

محصولات معطر، اسپری‌ها، شوینده‌های قوی و بعضی ژل‌ها می‌توانند در برخی افراد باعث تحریک شوند.

استفاده زیاد از محصولات بهداشتی الزاماً باعث «تمیزتر شدن» واژن یا پیشگیری از عفونت نمی‌شود.

اگر محصولی باعث سوزش، خشکی یا خارش می‌شود، بهتر است استفاده از آن قطع شود.

برای پیشگیری از عفونت واژن چه کنیم؟

نمی‌توان از تمام انواع عفونت واژن جلوگیری کرد، اما بعضی اقدامات می‌توانند خطر تحریک یا برهم خوردن محیط طبیعی واژن را کاهش دهند:

• از دوش واژینال خودداری کنید.
• از محصولات معطر در ناحیه تناسلی استفاده نکنید.
• لباس زیر نخی و نسبتاً آزاد بپوشید.
• ناحیه تناسلی را خشک نگه دارید.
• در روابط جنسی از روش‌های محافظتی مناسب استفاده کنید.
• از مصرف خودسرانه و مکرر داروهای واژینال پرهیز کنید.
• در صورت عفونت‌های مکرر، علت را بررسی کنید.

آیا ماست و پروبیوتیک عفونت واژن را درمان می‌کنند؟

محصولات پروبیوتیک و رژیم غذایی در زمینه سلامت واژن مورد مطالعه قرار گرفته‌اند، اما نباید آنها را جایگزین درمان استاندارد عفونت اثبات‌شده دانست.

خصوصاً در BV، تریکومونیازیس یا عفونت قارچی شدید، درمان باید براساس تشخیص درست انجام شود.

قرار دادن مواد غذایی مانند ماست، سیر یا سایر ترکیبات خانگی داخل واژن نیز روش استاندارد پزشکی برای درمان عفونت محسوب نمی‌شود و ممکن است باعث تحریک بیشتر شود.

چه زمانی باید برای عفونت واژن به پزشک مراجعه کنیم؟

بهتر است در موارد زیر ارزیابی پزشکی انجام شود:

• اولین بار است چنین علائمی دارید.
• ترشحات از نظر رنگ، بو یا بافت تغییر کرده‌اند.
• خارش یا سوزش قابل توجه دارید.
• هنگام ادرار درد یا سوزش دارید.
• درد لگن دارید.
• پس از رابطه خونریزی می‌کنید.
• بین دوره‌های قاعدگی خونریزی دارید.
• احتمال STI وجود دارد.
• باردار هستید.
• علائم پس از درمان برطرف نشده‌اند.
• عفونت مرتب تکرار می‌شود.

چه علائمی همراه عفونت واژن جدی‌تر هستند؟

ترشحات واژینال همراه با تب، درد قابل توجه پایین شکم یا لگن، حال عمومی بد یا خونریزی غیرطبیعی نیازمند ارزیابی پزشکی است؛ زیرا ممکن است مشکل فقط محدود به واژن نباشد.

برخی عفونت‌های دستگاه تناسلی می‌توانند به بخش‌های بالاتر دستگاه تولیدمثل گسترش پیدا کنند و بیماری التهابی لگن یا PID ایجاد کنند.

درد شدید و ناگهانی نیز نباید بدون بررسی به «عفونت واژن» نسبت داده شود.

سوالات متداول درباره عفونت واژن

نتیجه‌گیری

عفونت واژن یک اصطلاح کلی است و می‌تواند به مشکلات متفاوتی مانند عفونت قارچی، واژینوز باکتریایی یا تریکومونیازیس اشاره داشته باشد. خارش، سوزش، ترشح غیرطبیعی و بو از علائم شایع هستند، اما نوع ترشح یا بو به‌تنهایی برای تشخیص علت کافی نیست.

در عفونت قارچی معمولاً خارش و ترشحات سفید برجسته‌تر هستند؛ در BV ترشح نازک با بوی ماهی بیشتر دیده می‌شود و تریکومونیازیس می‌تواند با ترشحات زرد یا سبز، سوزش و بوی غیرعادی همراه باشد. از آنجا که درمان این سه وضعیت متفاوت است، مصرف خودسرانه دارو ممکن است باعث درمان اشتباه و ادامه علائم شود.

از دوش واژینال و محصولات عطری داخل واژن نیز بهتر است خودداری شود؛ زیرا می‌توانند تعادل طبیعی محیط واژن را مختل کنند. اگر علائم برای اولین بار ایجاد شده‌اند، عفونت مرتب برمی‌گردد، باردار هستید یا ترشحات با درد لگن، تب یا خونریزی غیرطبیعی همراه شده‌اند، مراجعه به پزشک اهمیت دارد.