عفونت ادراری در بارداری چگونه است؟ از سوزش ساده تا خطر زایمان زودرس

عفونت ادراری در بارداری یکی از شایع‌ترین عفونت‌هایی است که مادر باردار را درگیر می‌کند و خیلی وقت‌ها آن‌قدر خفیف شروع می‌شود که با علائم طبیعی بارداری اشتباه گرفته می‌شود. تکرر ادرار، فشار پایین شکم یا کمی سوزش شاید در نگاه اول طبیعی به نظر برسد، اما در بارداری همین علائم ساده می‌تواند نشانه عفونت مثانه یا کلیه باشد.

فرق بزرگ بارداری با حالت عادی این است که عفونت درمان‌نشده فقط اذیت‌کننده نیست و می‌تواند باعث زایمان زودرس، کم‌وزنی نوزاد و عفونت کلیه شود. در این مطلب توضیح می‌دهیم عفونت ادراری در بارداری چگونه است، چه علائمی را جدی بگیرید و درمان بی‌خطر آن چیست.

چرا عفونت ادراری در بارداری این‌قدر شایع است؟

در بارداری بدن به‌طور طبیعی شرایط را برای رشد باکتری راحت‌تر می‌کند:

• فشار رحم روی مثانه: تخلیه مثانه ناقص می‌شود و ادرار باقی‌مانده محل رشد میکروب است
• گشاد شدن مجاری ادراری: به‌خاطر هورمون پروژسترون، حرکت ادرار کندتر می‌شود و باکتری راحت‌تر به کلیه بالا می‌رود
• تغییر PH و قند ادرار: در بارداری قند و پروتئین ادرار کمی بیشتر می‌شود که برای باکتری‌ها محیط مناسبی است
• ضعیف شدن ایمنی: برای حفظ جنین، سیستم ایمنی کمی تعدیل می‌شود

به همین دلیل حتی خانمی که قبل از بارداری هیچ‌وقت عفونت نگرفته، ممکن است در ماه‌های وسط بارداری دچار آن شود.

عفونت ادراری در بارداری چگونه است؟ علائم اصلی

عفونت در بارداری سه شکل دارد و هر کدام حس متفاوتی می‌دهد.

۱. باکتری بدون علامت در ادرار

در حدود ۵ تا ۱۰ درصد بارداری‌ها، آزمایش ادرار میکروب نشان می‌دهد ولی مادر هیچ سوزش و دردی ندارد. این حالت بی‌خطر به نظر می‌رسد اما اگر درمان نشود، در ۲۰ تا ۳۰ درصد موارد به عفونت کلیه تبدیل می‌شود. به همین دلیل در اولین ویزیت بارداری، آزمایش کامل ادرار گرفته می‌شود.

۲. عفونت مثانه یا سیستیت

شایع‌ترین شکلی است که مادر حس می‌کند. نشانه‌ها:

• سوزش و تیر کشیدن هنگام ادرار
• تکرر ادرار بیش از حد معمول بارداری، به‌خصوص شب‌ها
• احساس تخلیه ناقص؛ یعنی بعد از دستشویی باز هم حس ادرار دارید
• ادرار کدر، پررنگ یا بدبو و گاهی لکه خون خیلی کم
• درد و سنگینی پایین شکم و فشار روی لگن
• گاهی تب خفیف زیر ۳۸ درجه

نکته مهم: تکرر بدون سوزش در سه‌ماهه اول و سوم تا حدی طبیعی است. وقتی تکرر با سوزش، بوی بد یا درد همراه شود، بیشتر به نفع عفونت است تا فشار طبیعی رحم.

۳. عفونت کلیه یا پیلونفریت

خطرناک‌ترین شکل است و معمولاً وقتی عفونت مثانه دیر درمان شود، دیده می‌شود:

• تب بالا و لرز شدید
• درد پهلو، کمر و زیر دنده‌ها، معمولاً یک‌طرفه
• تهوع و استفراغ
• سوزش شدید ادرار و درد عضلانی
• ضعف و بی‌حالی شدید

عفونت کلیه در بارداری اورژانسی است و نیاز به بستری و آنتی‌بیوتیک وریدی دارد، چون می‌تواند باعث انقباضات زودرس شود.

تفاوت علائم بارداری با عفونت ادراری

علامت	بارداری طبیعی	عفونت ادراری
تکرر ادرار	بدون سوزش، ادرار شفاف	با سوزش و فشار، ادرار کدر یا بدبو
درد کمر	خفیف و مبهم، با استراحت بهتر می‌شود	درد تیز پهلو با تب و لرز
ترشحات	شفاف و بی‌بو بیشتر می‌شود	همراه با سوزش، خارش یا بوی بد
تب	وجود ندارد	تب خفیف تا شدید، به‌خصوص در عفونت کلیه

اگر علامتی که قبلاً نداشتید به‌صورت ناگهانی اضافه شد، آن را به حساب بارداری نگذارید.

خطرات عفونت درمان‌نشده برای مادر و جنین چیست؟

خیلی‌ها می‌پرسند اگر کمی سوزش را تحمل کنیم چه می‌شود؟ در بارداری صبر کردن ریسک دارد:

• افزایش احتمال زایمان زودرس و شروع انقباضات
• کم‌وزن شدن نوزاد هنگام تولد
• بالا رفتن عفونت به کلیه و عفونت خون
• فشارخون بارداری در موارد شدید
• عفونت مکرر در ادامه بارداری

خبر خوب این است که با یک آزمایش ساده و درمان به‌موقع، تقریباً همه این خطرات قابل پیشگیری است.

علت‌های تشدیدکننده عفونت در بارداری

• نگه داشتن طولانی ادرار و کم آب خوردن
• یبوست شدید که به مثانه فشار می‌آورد
• رابطه جنسی بدون ادرار کردن بعد از آن
• شست‌وشو از عقب به جلو و انتقال باکتری روده
• استفاده از ژل شست‌وشوی عطری و دوش واژینال
• سابقه سنگ کلیه، دیابت بارداری یا عفونت مکرر قبل از بارداری

تشخیص عفونت ادراری در بارداری چگونه است؟

پزشک معمولاً با این دو آزمایش تشخیص می‌دهد:

• آزمایش کامل ادرار: وجود گلبول سفید، خون و نیتریت را نشان می‌دهد
• کشت ادرار: دقیق‌ترین راه است و مشخص می‌کند کدام باکتری عامل عفونت است و به چه دارویی حساس است

در بارداری حدسی آنتی‌بیوتیک خوردن درست نیست. کشت کمک می‌کند بی‌خطرترین و مؤثرترین دارو انتخاب شود. اگر علائم عفونت کلیه باشد، سونوگرافی کلیه و بررسی تب و فشار هم انجام می‌شود.

درمان عفونت ادراری در بارداری؛ چه چیزی بی‌خطر است؟

درمان دارویی فقط با تجویز پزشک

عفونت در بارداری حتماً نیاز به آنتی‌بیوتیک دارد و با آب‌درمانی و دمنوش به‌تنهایی خوب نمی‌شود. پزشک با توجه به ماه بارداری و نتیجه کشت، آنتی‌بیوتیک سازگار با بارداری تجویز می‌کند.

نکات مهم در زمان درمان:

• دوره دارو را کامل کنید، حتی اگر بعد از دو روز سوزش خوب شد
• بدون مشورت، دارو را قطع یا عوض نکنید
• از مصرف خودسرانه آنتی‌بیوتیک قبلی یا داروی فرد دیگر پرهیز کنید
• بعضی داروهای ضدالتهاب و گیاهی قوی در بارداری ممنوع‌اند، پس برای کم شدن سوزش خوددرمانی نکنید

تب بالا را در بارداری جدی بگیرید و برای پایین آوردن آن فقط از روش مورد تأیید پزشک خود استفاده کنید.

مراقبت‌های خانگی که به درمان کمک می‌کند

• آب کافی بنوشید تا ادرار شفاف و رقیق شود؛ معمولاً ۸ تا ۱۰ لیوان در روز مگر اینکه محدودیت پزشکی داشته باشید
• ادرار را نگه ندارید و هر ۲ تا ۳ ساعت مثانه را کامل خالی کنید
• بعد از رابطه حتماً ادرار کنید
• از جلو به عقب شست‌وشو دهید و فقط بیرون را با آب ولرم بشویید
• لباس زیر نخی، خشک و آزاد بپوشید و روزانه عوض کنید
• یبوست را با فیبر، آب و تحرک سبک کنترل کنید

آب زغال‌اخته و ویتامین C جای درمان نیستند و در بارداری نباید بدون مشورت به مقدار زیاد مصرف شوند.

چطور از عفونت ادراری در بارداری پیشگیری کنیم؟

• قبل و بعد از رابطه ادرار کنید و آب بنوشید
• بعد از دستشویی، همیشه از جلو به عقب تمیز کنید
• دوش واژینال، صابون عطری و حمام حبابی طولانی نگیرید
• لباس تنگ و شلوار جین خیلی چسبان کمتر بپوشید
• آزمایش ادرار روتین بارداری را جدی بگیرید، حتی اگر علامتی ندارید
• قند خون را کنترل کنید، چون دیابت بارداری احتمال عفونت را بیشتر می‌کند

چه زمانی باید سریع به پزشک مراجعه کنیم؟

در این موارد صبر نکنید:

• تب، لرز یا درد پهلو و کمر دارید
• تهوع و استفراغ همراه با سوزش ادرار دارید
• خون واضح در ادرار می‌بینید
• انقباض شکم، درد منظم یا آبریزش دارید
• سوزش بیش از ۲۴ تا ۴۸ ساعت با آب خوردن بهتر نشده است
• قبلاً عفونت کلیه یا زایمان زودرس داشته‌اید

بیشتر بخوانید: عفونت ادراری مکرر در زنان متاهل به چه دلیل ایجاد می‌شود؟ بررسی علت‌ها و راه‌های پیشگیری

سؤالات متداول

آیا سوزش خفیف در بارداری همیشه عفونت است؟
خیر. فشار رحم و خشکی هم می‌تواند سوزش خفیف بدهد، اما در بارداری آستانه بررسی پایین است. بهتر است با یک آزمایش ساده ادرار خیال‌تان راحت شود.

آیا عفونت ادراری باعث سقط می‌شود؟
عفونت ساده مثانه که زود درمان شود معمولاً باعث سقط نمی‌شود، اما عفونت کلیه درمان‌نشده می‌تواند باعث زایمان زودرس و مشکل برای نوزاد شود.

آیا آنتی‌بیوتیک در بارداری به جنین ضرر می‌زند؟
پزشک داروهایی را انتخاب می‌کند که در بارداری بی‌خطر محسوب می‌شوند. خطر مصرف نکردن دارو و پیشرفت عفونت، خیلی بیشتر از مصرف داروی مناسب است.

بعد از درمان، عفونت برمی‌گردد؟
در بعضی خانم‌ها بله. به همین دلیل معمولاً بعد از پایان دارو، کشت مجدد گرفته می‌شود و تا آخر بارداری مراقبت و پیگیری ادامه دارد.

نتیجه‌گیری

عفونت ادراری در بارداری معمولاً با سوزش ادرار، تکرر غیرطبیعی، ادرار کدر و درد پایین شکم شروع می‌شود و اگر به پهلو، تب و تهوع برسد یعنی به کلیه رسیده است. فرق آن با علائم طبیعی بارداری در وجود سوزش، بو، درد و تب است. در بارداری هیچ سوزش تکرارشونده‌ای را طبیعی ندانید، آزمایش ادرار بدهید و درمان را کامل کنید. با نوشیدن آب کافی، تخلیه منظم مثانه و رعایت بهداشت ساده می‌توانید احتمال عفونت را خیلی کم کنید و بارداری سالم‌تری داشته باشید.

این مطلب صرفاً جنبه آموزشی دارد و جایگزین معاینه پزشک نیست. در دوران بارداری هرگونه سوزش، تب یا درد پهلو را سریع به پزشک یا ماما اطلاع دهید.