سنگ کلیه؛ از اولین دردها تا دفع سنگ و بهترین راه‌های درمان و پیشگیری

سنگ کلیه یکی از مشکلات شایع دستگاه ادراری است که ممکن است مدت‌ها هیچ علامتی ایجاد نکند، اما وقتی سنگ وارد حالب شود، می‌تواند درد بسیار شدید و ناگهانی به وجود آورد. درد پهلو که به شکم یا کشاله ران انتشار پیدا می‌کند، وجود خون در ادرار، تهوع و احساس مکرر دفع ادرار از علائم شناخته‌شده آن هستند. با این حال، شدت درد همیشه نشان‌دهنده اندازه سنگ نیست و هر درد پهلو نیز به معنی سنگ کلیه نیست.

درمان بسته به اندازه، محل و نوع سنگ متفاوت است؛ بعضی سنگ‌های کوچک خودبه‌خود دفع می‌شوند، در حالی که سنگ‌های بزرگ‌تر یا مسدودکننده ممکن است به سنگ‌شکنی یا اقدامات اندوسکوپی نیاز داشته باشند. شناخت نوع سنگ و اصلاح سبک زندگی نیز نقش مهمی در جلوگیری از عود آن دارد.

سنگ کلیه چیست؟

سنگ کلیه توده‌ای سخت و کریستالی است که از تجمع و رسوب برخی مواد موجود در ادرار تشکیل می‌شود.

ادرار به‌طور طبیعی حاوی مواد معدنی و ترکیبات مختلفی است. اگر مقدار بعضی از این مواد بیش از حد افزایش پیدا کند یا ادرار بسیار غلیظ شود، ممکن است کریستال‌هایی تشکیل شوند و به‌تدریج به یک سنگ تبدیل شوند.

سنگ‌ها ممکن است ابتدا داخل کلیه باقی بمانند و هیچ علامتی ایجاد نکنند. مشکل معمولاً زمانی بیشتر می‌شود که سنگ حرکت کرده و وارد حالب، یعنی لوله‌ای که ادرار را از کلیه به مثانه منتقل می‌کند، شود.

سنگ کلیه چه شکلی است؟

سنگ‌های کلیوی از نظر:

• اندازه
• شکل
• رنگ
• جنس
• محل قرارگیری

با یکدیگر متفاوت‌اند.

برخی از آنها به اندازه یک دانه شن هستند و ممکن است بدون درد واضح دفع شوند. بعضی دیگر چند میلی‌متر یا حتی بیش از یک یا دو سانتی‌متر اندازه دارند و احتمال بیشتری دارد که باعث انسداد یا نیاز به درمان تخصصی شوند.

راهنمای ۲۰۲۶ EAU سنگ‌ها را برای تصمیم‌گیری درمانی از نظر اندازه در گروه‌های کمتر از ۵ میلی‌متر، ۵ تا ۱۰ میلی‌متر، ۱۰ تا ۲۰ میلی‌متر و بیشتر از ۲۰ میلی‌متر دسته‌بندی می‌کند.

علائم سنگ کلیه چیست؟

سنگ کوچکی که داخل کلیه باقی مانده ممکن است هیچ علامتی نداشته باشد.

اما اگر سنگ وارد حالب شود، علائم می‌توانند ناگهانی و شدید باشند.

مهم‌ترین نشانه‌های سنگ کلیه عبارت‌اند از:

• درد شدید در پهلو یا پشت
• انتشار درد به قسمت پایین شکم یا کشاله ران
• درد موجی که شدت آن کم و زیاد می‌شود
• خون در ادرار
• احساس مکرر نیاز به ادرار
• درد یا سوزش هنگام ادرار
• دفع مقدار کم ادرار
• ادرار کدر یا بدبو
• تهوع
• استفراغ

تب و لرز نیز ممکن است وجود داشته باشند که می‌توانند احتمال عفونت هم‌زمان را مطرح کنند و اهمیت بیشتری دارند.

درد سنگ کلیه چگونه است؟

درد ناشی از حرکت سنگ در حالب معمولاً با عنوان کولیک کلیوی یا Renal Colic شناخته می‌شود.

این درد اغلب در پهلو یا پشت شروع می‌شود و ممکن است به پایین شکم، کشاله ران یا ناحیه تناسلی انتشار پیدا کند. درد معمولاً حالت موجی دارد؛ یعنی شدت آن برای مدتی زیاد و سپس کمتر می‌شود.

فرد ممکن است به دلیل شدت درد نتواند در یک وضعیت ثابت بماند.

با این حال، محل درد به محل سنگ در مسیر ادراری نیز بستگی دارد. هرچه سنگ در حالب پایین‌تر حرکت کند، ممکن است درد بیشتر به پایین شکم یا کشاله ران منتقل شود.

آیا اندازه سنگ کلیه با میزان درد ارتباط دارد؟

نه همیشه.

یک سنگ نسبتاً کوچک که در نقطه باریکی از حالب گیر کرده است می‌تواند درد بسیار شدیدی ایجاد کند، در حالی که یک سنگ بزرگ‌تر داخل کلیه ممکن است برای مدتی بدون علامت باقی بماند.

بنابراین نمی‌توان فقط براساس شدت درد درباره اندازه سنگ قضاوت کرد. تعیین اندازه و محل سنگ معمولاً به تصویربرداری نیاز دارد.

خون در ادرار و سنگ کلیه

وجود خون در ادرار یکی از نشانه‌های شناخته‌شده سنگ کلیه است.

هنگام حرکت سنگ، سطح داخلی دستگاه ادراری ممکن است تحریک یا خراشیده شود و مقداری خون وارد ادرار شود. ادرار ممکن است:

• صورتی
• قرمز
• قهوه‌ای

به نظر برسد.

گاهی مقدار خون آن‌قدر کم است که فقط در آزمایش ادرار مشخص می‌شود.

وجود خون در ادرار را نباید بدون بررسی صرفاً به سنگ کلیه نسبت داد؛ زیرا دلایل دیگری نیز می‌توانند باعث خون‌ادراری شوند.

علت سنگ کلیه چیست؟

سنگ کلیه زمانی تشکیل می‌شود که شرایط ادرار برای تشکیل کریستال‌ها مناسب شود.

بالا بودن موادی مانند کلسیم، اگزالات یا فسفر در ادرار می‌تواند در تشکیل برخی سنگ‌ها نقش داشته باشد. کمبود مایعات نیز با غلیظ‌تر شدن ادرار احتمال تشکیل سنگ را افزایش می‌دهد.

عوامل متعددی ممکن است خطر را افزایش دهند، از جمله:

• کم نوشیدن آب
• تعریق زیاد و کم‌آبی
• سابقه قبلی سنگ کلیه
• سابقه خانوادگی سنگ
• مصرف زیاد نمک
• برخی الگوهای غذایی
• بعضی بیماری‌های گوارشی
• اختلالات متابولیک
• برخی بیماری‌های ژنتیکی
• بعضی داروها
• پرکاری پاراتیروئید

انواع سنگ کلیه

همه سنگ‌ها از یک ماده ساخته نشده‌اند. شناخت جنس سنگ مهم است، زیرا رژیم غذایی و درمان پیشگیرانه بسته به نوع آن می‌تواند متفاوت باشد.

سنگ کلسیم اگزالات

سنگ‌های حاوی کلسیم، به‌ویژه کلسیم اگزالات، از انواع رایج سنگ‌های کلیوی هستند.

تشکیل این سنگ‌ها الزاماً به معنی مصرف بیش از حد کلسیم غذایی نیست. در حقیقت، در بعضی افراد محدود کردن خودسرانه کلسیم غذایی حتی می‌تواند شرایط را نامناسب‌تر کند.

رژیم مناسب باید براساس نوع سنگ و بررسی متابولیک تنظیم شود.

سنگ کلسیم فسفات

نوع دیگری از سنگ‌های کلسیمی، سنگ کلسیم فسفات است.

شرایط متابولیکی و وضعیت اسیدیته ادرار ممکن است در تشکیل این نوع سنگ نقش داشته باشند.

سنگ اسید اوریک

سنگ‌های اسید اوریک با شرایطی که موجب افزایش اسید اوریک یا اسیدی‌تر شدن ادرار می‌شوند ارتباط دارند.

برخلاف بسیاری از سنگ‌های کلسیمی، بعضی سنگ‌های اسید اوریکی در شرایط مناسب می‌توانند با قلیایی کردن ادرار و تحت نظر پزشک حل شوند.

سنگ استروویت

سنگ‌های استروویت معمولاً با بعضی عفونت‌های دستگاه ادراری ارتباط دارند.

درمان این سنگ‌ها علاوه بر مدیریت خود سنگ ممکن است نیازمند درمان عفونت نیز باشد.

سنگ سیستین

سنگ‌های سیستینی کمتر شایع‌اند و در افرادی ایجاد می‌شوند که یک اختلال ارثی به نام سیستینوری دارند.

این بیماران ممکن است استعداد بیشتری برای تشکیل مکرر سنگ داشته باشند و معمولاً به برنامه پیشگیرانه تخصصی نیاز دارند.

چه کسانی بیشتر در معرض سنگ کلیه هستند؟

احتمال سنگ در همه افراد یکسان نیست.

افرادی که سابقه قبلی سنگ دارند، به‌خصوص اگر چند بار دچار آن شده باشند، بیشتر نیاز به بررسی علت و راه‌های پیشگیری دارند.

سایر عوامل خطر مهم عبارت‌اند از:

• سابقه خانوادگی سنگ
• مصرف ناکافی مایعات
• زندگی یا کار در محیط گرم و تعریق زیاد
• بعضی اختلالات گوارشی و سوءجذب
• جراحی‌های خاص دستگاه گوارش
• پرکاری پاراتیروئید
• برخی بیماری‌های کلیوی و ارثی
• مصرف زیاد نمک
• بعضی داروها

آیا کم‌آبی باعث سنگ کلیه می‌شود؟

کم‌آبی یکی از مهم‌ترین عوامل قابل اصلاح است.

هرچه حجم ادرار کمتر و غلظت آن بیشتر شود، احتمال نزدیک شدن مواد معدنی به یکدیگر و تشکیل کریستال افزایش پیدا می‌کند.

به همین دلیل افزایش مصرف مایعات یکی از اصلی‌ترین توصیه‌ها برای پیشگیری از عود سنگ است.

مقدار دقیق آبی که هر فرد باید بنوشد به آب‌وهوا، میزان تعریق، فعالیت بدنی و بیماری‌های زمینه‌ای بستگی دارد.

آیا سنگ کلیه ارثی است؟

بعضی افراد به دلیل سابقه خانوادگی بیشتر مستعد سنگ هستند.

این موضوع به معنی انتقال ساده و قطعی سنگ کلیه از والدین به فرزند نیست، اما زمینه ژنتیکی می‌تواند خطر را افزایش دهد. برخی انواع نادر سنگ، مانند سنگ سیستین، ارتباط مستقیم‌تری با اختلالات ژنتیکی دارند.

سنگ کلیه چگونه تشخیص داده می‌شود؟

پزشک برای تشخیص معمولاً ترکیبی از شرح حال، معاینه، آزمایش‌ها و تصویربرداری را بررسی می‌کند.

آزمایش ادرار

آزمایش ادرار می‌تواند اطلاعاتی درباره موارد زیر ارائه دهد:

• وجود خون
• وجود گلبول سفید
• احتمال عفونت
• برخی مواد و کریستال‌های مرتبط با سنگ

آزمایش خون

آزمایش خون می‌تواند برای بررسی عملکرد کلیه و اندازه‌گیری بعضی موادی که با تشکیل سنگ ارتباط دارند استفاده شود.

برای مثال ممکن است سطح:

• کراتینین
• کلسیم
• اسید اوریک

بررسی شود.

سونوگرافی

سونوگرافی روشی بدون اشعه است و می‌تواند سنگ‌ها و گشادشدگی سیستم ادراری را نشان دهد.

سی‌تی‌اسکن

CT بدون تزریق ماده حاجب یکی از روش‌های دقیق برای تعیین محل و اندازه سنگ است و همچنین می‌تواند انسداد دستگاه ادراری را مشخص کند.

در افراد باردار و کودکان معمولاً تلاش می‌شود ابتدا از روش‌های بدون اشعه مانند سونوگرافی استفاده شود.

آیا همه سنگ‌های کلیه باید درمان شوند؟

خیر.

بعضی سنگ‌های کوچک می‌توانند بدون مداخله از مسیر ادراری دفع شوند.

تصمیم درمان به عوامل متعددی بستگی دارد:

• اندازه سنگ
• محل سنگ
• شدت درد
• وجود انسداد
• وجود عفونت
• عملکرد کلیه
• تک‌کلیه بودن فرد
• احتمال دفع خودبه‌خودی

بنابراین صرف مشاهده یک سنگ در سونوگرافی به این معنی نیست که همه افراد فوراً به جراحی نیاز دارند.

سنگ کلیه چند میلی‌متری دفع می‌شود؟

هیچ عددی تضمین نمی‌کند که یک سنگ حتماً دفع خواهد شد.

به‌طور کلی احتمال دفع سنگ‌های کوچک‌تر بیشتر است، اما اندازه تنها عامل تعیین‌کننده نیست. محل سنگ در حالب، شکل آن و ویژگی‌های دستگاه ادراری نیز مهم‌اند.

به همین دلیل سؤال «سنگ ۶ میلی‌متری حتماً دفع می‌شود؟» پاسخ قطعی بله یا خیر ندارد و باید همراه با محل سنگ بررسی شود.

دفع سنگ کلیه چقدر طول می‌کشد؟

زمان دفع بسیار متفاوت است.

برخی سنگ‌های کوچک در مدت کوتاه دفع می‌شوند، در حالی که در بعضی افراد ممکن است دفع چند هفته زمان ببرد.

اگر درد ادامه‌دار باشد یا علائمی مانند تب، استفراغ مکرر یا کاهش ادرار وجود داشته باشد، نباید فقط منتظر دفع خودبه‌خودی ماند.

برای دفع سنگ کلیه چه کنیم؟

در سنگ‌های کوچک و بدون عارضه، پزشک ممکن است درمان حمایتی پیشنهاد کند.

این اقدامات می‌توانند شامل:

• مصرف مایعات کافی
• داروی مناسب برای کنترل درد
• داروی ضدتهوع در صورت نیاز
• در بعضی بیماران داروهای آلفابلوکر برای کمک به عبور سنگ

باشند.

مصرف خودسرانه دارو برای دفع سنگ توصیه نمی‌شود؛ زیرا مناسب بودن دارو به اندازه، محل سنگ و شرایط پزشکی فرد بستگی دارد.

درمان درد سنگ کلیه

درد کولیک کلیوی ممکن است بسیار شدید باشد.

داروهای ضدالتهابی غیراستروئیدی یا NSAIDها از داروهایی هستند که در برخی بیماران برای کنترل درد استفاده می‌شوند. با این حال این داروها برای همه افراد مناسب نیستند، به‌خصوص در برخی بیماری‌های کلیوی، مشکلات گوارشی یا شرایط پزشکی خاص.

به همین دلیل فردی که درد شدید و جدید دارد بهتر است ارزیابی پزشکی شود، نه اینکه تنها با مسکن‌های متعدد درد را پنهان کند.

چه زمانی سنگ کلیه نیاز به جراحی یا سنگ‌شکنی دارد؟

سنگ‌هایی که:

• بزرگ هستند
• خودبه‌خود دفع نمی‌شوند
• باعث درد شدید و کنترل‌نشده می‌شوند
• جریان ادرار را مسدود می‌کنند
• با عفونت همراه‌اند
• باعث آسیب یا اختلال عملکرد کلیه می‌شوند

ممکن است نیاز به درمان مداخله‌ای داشته باشند.

روش درمان براساس اندازه و محل سنگ انتخاب می‌شود.

سنگ‌شکنی برون‌اندامی یا SWL

در Shock Wave Lithotripsy یا SWL از امواج ضربه‌ای برای خرد کردن سنگ استفاده می‌شود.

قطعات کوچک‌تر پس از درمان می‌توانند از طریق ادرار دفع شوند. ممکن است برای رسیدن به نتیجه مطلوب بیش از یک جلسه درمان نیاز باشد.

SWL برای همه انواع، اندازه‌ها و محل‌های سنگ بهترین انتخاب نیست.

لیزر سنگ کلیه و یورتروسکوپی

در یورتروسکوپی، پزشک یک وسیله باریک را از مجرای ادرار وارد مثانه و سپس حالب می‌کند تا به سنگ برسد.

سنگ ممکن است:

• مستقیماً خارج شود.
• با انرژی لیزر به قطعات کوچک‌تر شکسته شود.

این روش بدون برش بزرگ پوستی انجام می‌شود و برای بسیاری از سنگ‌های حالب و بعضی سنگ‌های کلیوی کاربرد دارد.

عمل PCNL برای سنگ کلیه چیست؟

نفرولیتوتومی از راه پوست یا PCNL معمولاً برای بعضی سنگ‌های بزرگ‌تر کلیه استفاده می‌شود.

در این روش، پزشک از طریق یک برش کوچک در پشت به کلیه دسترسی پیدا کرده و با ابزار مخصوص سنگ را خارج یا خرد می‌کند.

انتخاب PCNL به اندازه، محل و شکل سنگ و شرایط بیمار بستگی دارد.

فنر یا دابل جی بعد از سنگ کلیه چیست؟

گاهی پس از بعضی درمان‌های سنگ، متخصص اورولوژی یک لوله باریک و انعطاف‌پذیر به نام استنت حالب در مسیر ادراری قرار می‌دهد.

هدف آن کمک به عبور ادرار و باز ماندن حالب در دوره پس از درمان است.

استنت معمولاً دائمی نیست و باید طبق زمان‌بندی پزشک خارج یا تعویض شود.

چه زمانی سنگ کلیه خطرناک است؟

خود سنگ در بسیاری از موارد قابل درمان است، اما بعضی شرایط نیاز به اقدام سریع دارند.

یکی از مهم‌ترین موقعیت‌ها انسداد مسیر ادرار همراه با عفونت است.

اگر سنگ باعث انسداد حالب شود و هم‌زمان عفونت وجود داشته باشد، ممکن است وضعیت جدی شود و نیاز به درمان فوری داشته باشد.

علائم هشدار سنگ کلیه که باید جدی بگیرید

در صورت وجود موارد زیر، بهتر است سریعاً ارزیابی پزشکی انجام شود:

• تب همراه با درد پهلو
• لرز
• درد بسیار شدید
• استفراغ مکرر و ناتوانی در نوشیدن مایعات
• کاهش شدید یا قطع ادرار
• ضعف شدید
• ادرار بسیار کدر و بدبو همراه با تب
• خونریزی قابل توجه در ادرار

تب و لرز در فردی که احتمال سنگ و انسداد دارد، به‌خصوص اهمیت زیادی دارند.

برای سنگ کلیه چه بخوریم؟

رژیم غذایی مناسب برای همه انواع سنگ یکسان نیست.

اگر سنگ دفع یا خارج شده است، تجزیه آزمایشگاهی آن می‌تواند کمک کند نوع سنگ مشخص شود و برنامه غذایی دقیق‌تری طراحی شود.

به‌طور کلی، بسته به نوع سنگ ممکن است تغییر مقدار موارد زیر مطرح شود:

• مایعات
• نمک
• پروتئین حیوانی
• اگزالات
• کلسیم غذایی

آیا برای سنگ کلیه باید کلسیم را حذف کنیم؟

خیر، این کار نباید خودسرانه انجام شود.

این تصور که چون بسیاری از سنگ‌ها حاوی کلسیم هستند پس باید تمام غذاهای دارای کلسیم حذف شوند، درست نیست.

در بسیاری از افراد، دریافت طبیعی کلسیم از مواد غذایی بخشی از یک رژیم مناسب است. مقدار کلسیم و نیاز به محدودیت یا مکمل باید بر اساس نوع سنگ و شرایط فرد تعیین شود.

مکمل کلسیم نیز بهتر است بدون ارزیابی پزشکی به‌صورت خودسرانه شروع یا قطع نشود.

نمک و سنگ کلیه

مصرف زیاد سدیم می‌تواند در بعضی افراد مبتلا به سنگ‌های کلسیمی نامناسب باشد.

به همین دلیل کاهش مصرف نمک یکی از توصیه‌های رایج در برنامه پیشگیری از سنگ کلیه است.

منابع مهم نمک فقط نمکدان نیستند؛ غذاهای فرآوری‌شده، فست‌فودها، سوسیس و کالباس، برخی کنسروها و تنقلات شور نیز می‌توانند مقدار زیادی سدیم داشته باشند.

آبلیمو برای سنگ کلیه مفید است؟

مرکبات حاوی سیترات هستند و سیترات می‌تواند در بعضی انواع سنگ در جلوگیری از رشد کریستال‌ها نقش داشته باشد.

اما آبلیمو درمان قطعی برای دفع هر نوع سنگ موجود نیست و نباید جایگزین ارزیابی پزشکی شود.

آیا عرقیات گیاهی سنگ کلیه را دفع می‌کنند؟

برای بسیاری از فرآورده‌های گیاهی که با عنوان «سنگ‌شکن» تبلیغ می‌شوند، شواهد کافی برای تضمین دفع سنگ وجود ندارد.

مسئله مهم‌تر این است که فردی که سنگ مسدودکننده یا عفونت دارد ممکن است با اتکا به درمان خانگی مراجعه پزشکی را به تأخیر بیندازد.

اندازه و محل سنگ باید مشخص شود و درمان بر آن اساس انتخاب شود.

چگونه از تشکیل دوباره سنگ کلیه جلوگیری کنیم؟

فردی که یک بار سنگ ساخته است باید بیش از دیگران به پیشگیری توجه کند.

مهم‌ترین اقدامات عبارت‌اند از:

۱. مصرف مایعات کافی

آب مهم‌ترین نوشیدنی برای رقیق نگه داشتن ادرار است.

۲. کاهش مصرف نمک

کاهش غذاهای بسیار شور می‌تواند به‌خصوص در بعضی افراد دارای سنگ کلسیمی کمک‌کننده باشد.

۳. تنظیم رژیم براساس نوع سنگ

یک رژیم واحد برای همه بیماران وجود ندارد.

برای مثال، توصیه‌های فرد دارای سنگ اسید اوریک ممکن است با فردی که سنگ کلسیم اگزالات دارد متفاوت باشد.

۴. بررسی سنگ دفع‌شده

اگر سنگی دفع کردید، در صورت امکان آن را برای آزمایش نگه دارید. تعیین جنس سنگ به پزشک کمک می‌کند برنامه پیشگیری دقیق‌تری طراحی کند.

۵. آزمایش ادرار ۲۴ ساعته در افراد منتخب

در افراد دارای سنگ مکرر یا خطر بالای عود، پزشک ممکن است ادرار ۲۴ ساعته را برای بررسی حجم ادرار و مواد معدنی اندازه‌گیری کند.

آیا دارو از برگشت سنگ کلیه جلوگیری می‌کند؟

در بعضی بیماران بله.

نوع دارو کاملاً به جنس سنگ و اختلال زمینه‌ای بستگی دارد. داروهایی مانند پتاسیم سیترات، بعضی داروهای مدر یا آلوپورینول ممکن است در شرایط مشخص برای پیشگیری تجویز شوند.

این داروها برای همه افراد مناسب نیستند و نباید به‌صورت خودسرانه برای «سنگ‌سازی کلیه» مصرف شوند.

سوالات متداول درباره سنگ کلیه

نتیجه‌گیری

سنگ کلیه زمانی ایجاد می‌شود که بعضی مواد موجود در ادرار در شرایط مناسب کریستال تشکیل دهند و به‌تدریج به سنگ تبدیل شوند. سنگ ممکن است داخل کلیه بدون علامت باقی بماند، اما حرکت آن به داخل حالب می‌تواند باعث درد شدید پهلو، درد کشاله ران، خون در ادرار، تهوع و مشکلات ادراری شود.

همه سنگ‌ها به جراحی نیاز ندارند. سنگ‌های کوچک‌تر ممکن است خودبه‌خود دفع شوند، اما سنگ‌های بزرگ، مسدودکننده یا دردناک ممکن است به روش‌هایی مانند سنگ‌شکنی برون‌اندامی، یورتروسکوپی و لیزر یا PCNL نیاز داشته باشند. نوع درمان باید براساس اندازه، محل و شرایط بیمار انتخاب شود.

در کنار درمان سنگ فعلی، پیشگیری از عود اهمیت زیادی دارد. مصرف مایعات کافی، کاهش مصرف بیش از حد نمک و تنظیم رژیم غذایی براساس جنس سنگ از مهم‌ترین اقدامات هستند. در افراد دارای سنگ‌های مکرر، بررسی متابولیک و ادرار ۲۴ ساعته نیز ممکن است لازم باشد.

اگر درد پهلو همراه با تب و لرز، کاهش ادرار، استفراغ مکرر یا ضعف شدید ایجاد شده است، مراجعه پزشکی را به تأخیر نیندازید؛ زیرا انسداد دستگاه ادراری همراه با عفونت می‌تواند یک وضعیت جدی باشد.