واریس فقط رگ‌های برجسته نیست؛ علائم، علت‌ها و بهترین روش‌های درمان

واریس برای بسیاری از افراد در ابتدا فقط به شکل چند رگ آبی یا بنفش برجسته روی پا دیده می‌شود، اما این مشکل همیشه صرفاً جنبه زیبایی ندارد. بعضی افراد علاوه بر رگ‌های پیچ‌خورده، دچار درد، احساس سنگینی پا، تورم مچ، خارش یا تغییرات پوستی می‌شوند. در موارد پیشرفته‌تر حتی زخم‌های وریدی یا خونریزی نیز ممکن است ایجاد شود.

واریس زمانی شکل می‌گیرد که عملکرد طبیعی جریان خون در برخی سیاهرگ‌های سطحی پا مختل شود و خون در آنها تجمع پیدا کند. خوشبختانه امروزه روش‌های مختلفی از تغییر سبک زندگی و کنترل علائم گرفته تا درمان‌های کم‌تهاجمی مانند ابلیشن داخل‌وریدی و اسکلروتراپی برای درمان وجود دارند. انتخاب روش مناسب به شدت بیماری و نتیجه بررسی عروق بستگی دارد.

واریس چیست؟

واریس یا Varicose Veins به سیاهرگ‌های سطحی متورم، گشاد و پیچ‌خورده گفته می‌شود که معمولاً درست زیر پوست دیده می‌شوند. این رگ‌ها بیشتر در پاها ظاهر می‌شوند و ممکن است به رنگ آبی، بنفش یا تیره باشند.

علت اینکه پاها بیشتر درگیر می‌شوند این است که خون موجود در سیاهرگ‌های پا باید برخلاف نیروی جاذبه به سمت قلب بازگردد.

سیاهرگ‌ها برای انجام این کار دارای دریچه‌های یک‌طرفه هستند. این دریچه‌ها اجازه می‌دهند خون به سمت قلب حرکت کند و مانع برگشت آن به پایین پا می‌شوند. اگر دریچه‌ها ضعیف یا آسیب‌دیده شوند، مقداری از خون به عقب برمی‌گردد و در رگ تجمع پیدا می‌کند. افزایش فشار به مرور باعث گشاد و پیچ‌خورده شدن رگ می‌شود.

واریس چه شکلی است؟

رگ‌های واریسی ممکن است به شکل:

• رگ‌های آبی یا بنفش
• رگ‌های برجسته زیر پوست
• رگ‌های پیچ‌خورده و طناب‌مانند
• توده‌های رگی روی ساق یا پشت پا

ظاهر شوند.

برخی افراد فقط چند رگ برجسته دارند، در حالی که در افراد دیگر قسمت بزرگی از ساق یا ران درگیر می‌شود.

تفاوت واریس با رگ‌های عنکبوتی چیست؟

واریس و رگ‌های عنکبوتی یکسان نیستند.

رگ‌های عنکبوتی معمولاً بسیار نازک‌ترند و به شکل خطوط ریز قرمز، آبی یا بنفش روی پوست دیده می‌شوند. آنها معمولاً برجستگی قابل توجهی ایجاد نمی‌کنند و اغلب مشکل جدی پزشکی محسوب نمی‌شوند.

در مقابل، رگ‌های واریسی بزرگ‌تر و برجسته‌تر هستند و ممکن است با درد، تورم، احساس سنگینی و سایر علائم نارسایی وریدی همراه شوند.

علائم واریس چیست؟

بعضی افراد مبتلا به واریس هیچ علامتی جز ظاهر رگ‌ها ندارند.

اما در افراد دیگر، علائم مختلفی ایجاد می‌شود؛ از جمله:

• درد یا احساس تیرکشیدن پا
• احساس سنگینی در پاها
• تورم پا یا مچ پا
• خارش اطراف رگ‌های واریسی
• احساس ضربان یا سوزش
• خستگی پا
• تغییر رنگ پوست
• خشکی یا پوسته‌پوسته شدن پوست

علائم معمولاً پس از ایستادن طولانی‌مدت شدیدتر می‌شوند و بالا نگه داشتن پاها هنگام استراحت ممکن است آنها را کاهش دهد.

اولین علائم واریس پا چیست؟

همه افراد یک شروع مشابه ندارند.

در برخی افراد ابتدا رگ‌های برجسته ظاهر می‌شوند، اما برخی دیگر قبل از واضح شدن رگ‌ها احساس سنگینی، درد یا تورم پا دارند.

علائم اولیه احتمالی شامل موارد زیر هستند:

• خستگی غیرمعمول پاها در پایان روز
• احساس سنگینی ساق پا
• ورم خفیف اطراف مچ
• درد پس از ایستادن طولانی
• خارش پوست اطراف رگ‌ها
• برجسته‌تر شدن تدریجی سیاهرگ‌ها

وجود یکی از این علائم به‌تنهایی واریس را ثابت نمی‌کند؛ زیرا مشکلات مفصلی، عصبی و سایر بیماری‌های عروقی نیز ممکن است علائم مشابه ایجاد کنند.

علت واریس پا چیست؟

یکی از مهم‌ترین مکانیسم‌های ایجاد واریس، نارسایی دریچه‌های وریدی است.

وقتی دریچه‌های داخل سیاهرگ نتوانند به‌طور کامل بسته شوند، خون به عقب برمی‌گردد. به این برگشت خون رفلاکس وریدی گفته می‌شود.

تجمع خون فشار داخل رگ را افزایش می‌دهد و به مرور باعث گشاد شدن رگ‌های سطحی می‌شود.

با این حال هنوز همیشه مشخص نیست چرا دریچه‌ها در یک فرد ضعیف می‌شوند و در فرد دیگری عملکرد طبیعی خود را حفظ می‌کنند.

چه کسانی بیشتر دچار واریس می‌شوند؟

برخی عوامل می‌توانند احتمال ایجاد یا تشدید بیماری‌های وریدی را افزایش دهند.

سابقه خانوادگی

زمینه خانوادگی یکی از عوامل مهم است. اگر افراد نزدیک خانواده واریس داشته باشند، احتمال ایجاد آن در فرد نیز ممکن است بیشتر باشد.

افزایش سن

با افزایش سن، دیواره رگ‌ها و دریچه‌های داخل سیاهرگ‌ها ممکن است دچار تغییر شوند و احتمال مشکلات وریدی افزایش پیدا کند.

بارداری

در دوران بارداری حجم خون و فشار واردشده بر سیاهرگ‌های پا افزایش می‌یابد. به همین دلیل ممکن است رگ‌های واریسی برای اولین بار ایجاد شوند یا رگ‌های قبلی برجسته‌تر شوند.

اضافه‌وزن

اضافه‌وزن و چاقی می‌توانند فشار بیشتری به سیستم وریدی پا وارد کنند و با مشکلات وریدی ارتباط داشته باشند.

ایستادن طولانی‌مدت

شغل‌هایی که فرد مجبور است مدت زیادی بدون حرکت بایستد می‌توانند فشار واردشده بر سیاهرگ‌های پا را افزایش دهند.

این موضوع به این معنی نیست که هر فردی که سرپا کار می‌کند حتماً واریس خواهد گرفت؛ عوامل مختلفی در کنار یکدیگر نقش دارند.

واریس در زنان

واریس در زنان بسیار شایع است و عواملی مانند بارداری و تغییرات هورمونی می‌توانند در برخی زنان بر سیستم وریدی تأثیر بگذارند.

بارداری یکی از دوره‌هایی است که رگ‌های واریسی ممکن است برای اولین بار ظاهر شوند یا شدیدتر شوند.

در بسیاری از زنان، رگ‌هایی که در دوران بارداری ایجاد می‌شوند ممکن است پس از زایمان تا حدی بهتر شوند. بنابراین تصمیم درباره درمان مداخله‌ای باید با توجه به شرایط فرد و نظر پزشک انجام شود.

آیا واریس خطرناک است؟

واریس در بسیاری از افراد مشکل خطرناکی ایجاد نمی‌کند، اما نباید تصور کرد که همیشه فقط یک مسئله زیبایی است.

در برخی افراد بیماری وریدی می‌تواند به مرور باعث مشکلاتی مانند:

• تغییر رنگ پوست
• اگزمای وریدی
• التهاب رگ سطحی
• خونریزی
• ایجاد زخم وریدی پا

شود.

به همین دلیل اگر واریس همراه با درد، تورم، تغییرات پوستی یا زخم باشد، بهتر است از نظر پزشکی ارزیابی شود.

عوارض واریس چیست؟

تغییر رنگ پوست

اگر فشار داخل سیاهرگ‌ها برای مدت طولانی بالا بماند، ممکن است پوست اطراف مچ یا ساق به تدریج تغییر رنگ دهد و قهوه‌ای‌تر شود.

اگزمای وریدی

برخی افراد دچار خشکی، خارش و التهاب پوست اطراف رگ‌ها می‌شوند که می‌تواند با بیماری مزمن وریدی ارتباط داشته باشد.

زخم وریدی پا

در مراحل پیشرفته‌تر، زخم‌هایی ممکن است در قسمت پایین پا یا اطراف مچ ایجاد شوند که دیر بهبود پیدا می‌کنند.

فردی که زخم وریدی فعال یا سابقه زخم وریدی بهبود‌یافته دارد باید از نظر بیماری وریدی توسط خدمات تخصصی عروق ارزیابی شود.

التهاب و لخته در رگ سطحی

گاهی رگ سطحی واریسی دچار التهاب و لخته می‌شود. رگ ممکن است سفت، دردناک، قرمز و حساس شود. این وضعیت ترومبوفلبیت سطحی نام دارد.

آیا واریس باعث لخته خون می‌شود؟

واریس با بیماری‌های سیستم وریدی ارتباط دارد، اما وجود واریس به معنی آن نیست که فرد حتماً دچار لخته خطرناک خواهد شد.

با این حال اگر رگی ناگهان سفت، قرمز، متورم و دردناک شود، باید بررسی شود؛ زیرا ممکن است ترومبوفلبیت سطحی یا مشکل مهم‌تری مانند ترومبوز ورید عمقی مطرح باشد.

تورم ناگهانی یک پا همراه با درد، گرمی یا تغییر رنگ نیز نباید صرفاً به واریس نسبت داده شود و نیاز به بررسی پزشکی دارد.

چه زمانی واریس نیاز به مراجعه به پزشک دارد؟

اگر فقط چند رگ بدون علامت دارید، ممکن است نیازی به درمان پزشکی فوری وجود نداشته باشد.

اما بهتر است برای ارزیابی مراجعه کنید اگر واریس با موارد زیر همراه است:

• درد مداوم
• احساس سنگینی قابل توجه
• تورم پا
• خارش زیاد
• تغییر رنگ پوست
• اگزمای وریدی
• رگ‌های سفت و دردناک
• زخم پا

خونریزی واریس را جدی بگیرید

اگر یک رگ واریسی شروع به خونریزی کند، موضوع نیاز به ارزیابی سریع پزشکی دارد.

در صورت خونریزی می‌توان تا رسیدن کمک پزشکی:

• دراز کشید.
• پا را بالا آورد.
• روی محل خونریزی فشار مستقیم و مداوم وارد کرد.

پس از متوقف شدن خونریزی نیز علت باید بررسی شود؛ زیرا احتمال خونریزی مجدد وجود دارد.

واریس چگونه تشخیص داده می‌شود؟

در بسیاری از افراد، ظاهر رگ‌ها و معاینه بالینی اطلاعات زیادی در اختیار پزشک قرار می‌دهد.

اما اگر قرار باشد درمان تخصصی انجام شود، معمولاً بررسی جریان خون و عملکرد دریچه‌های وریدی اهمیت دارد.

سونوگرافی داپلر یا داپلکس عروق

Duplex Ultrasound یکی از اصلی‌ترین روش‌های بررسی واریس است.

این سونوگرافی مشخص می‌کند:

• جریان خون در رگ‌ها چگونه است.
• کدام سیاهرگ‌ها دچار برگشت خون هستند.
• محل نارسایی دریچه‌ها کجاست.
• برای درمان کدام مسیر وریدی باید هدف قرار گیرد.

درمان واریس چیست؟

درمان واریس به شدت بیماری، وجود درد یا تورم، وضعیت پوست، نتیجه سونوگرافی و ترجیح بیمار بستگی دارد.

همه رگ‌های قابل مشاهده نیازمند درمان مداخله‌ای نیستند.

درمان را می‌توان به دو بخش کلی تقسیم کرد:

1. اقدامات برای کنترل علائم و سبک زندگی
2. روش‌های پزشکی برای بستن یا حذف رگ معیوب

برای کاهش علائم واریس در خانه چه کار کنیم؟

پیاده‌روی و فعالیت بدنی

عضلات ساق پا هنگام راه رفتن مانند یک پمپ به برگشت خون از پا کمک می‌کنند. فعالیت منظم مانند پیاده‌روی می‌تواند در کاهش برخی علائم مفید باشد.

بالا آوردن پاها

قرار دادن پاها در سطح بالاتر هنگام استراحت ممکن است به کاهش فشار و احساس سنگینی و تورم کمک کند.

جلوگیری از بی‌حرکتی طولانی

اگر شغل شما به نشستن یا ایستادن طولانی نیاز دارد، بهتر است در فواصل منظم حرکت کنید.

ایستادن ثابت برای مدت طولانی می‌تواند علائم را بدتر کند.

مدیریت وزن

در افراد دارای اضافه‌وزن، کاهش وزن می‌تواند فشار واردشده بر پاها و سیستم وریدی را کاهش دهد.

این اقدامات ممکن است علائم را بهتر کنند، اما معمولاً یک رگ واریسی ایجادشده را به شکل اولیه خود بازنمی‌گردانند.

جوراب واریس چه کاربردی دارد؟

جوراب فشاری یا Compression Stocking با اعمال فشار کنترل‌شده روی پا به جریان خون و کاهش برخی علائم کمک می‌کند.

اما جوراب واریس برای همه افراد مناسب نیست و نوع و میزان فشار آن باید متناسب با شرایط فرد انتخاب شود.

نکته مهم این است که براساس راهنمای NICE، اگر فرد مبتلا به واریس واجد شرایط درمان مداخله‌ای باشد، نباید جوراب فشاری را به‌عنوان درمان اصلی و دائمی جایگزین روش مداخله‌ای کرد؛ مگر اینکه درمان‌های دیگر برای بیمار مناسب نباشند.

لیزر واریس چگونه انجام می‌شود؟

اصطلاح رایج «لیزر واریس» معمولاً به یکی از روش‌های ابلیشن داخل‌وریدی اشاره دارد.

در این روش یک کاتتر نازک با هدایت سونوگرافی وارد رگ معیوب می‌شود. سپس با انرژی لیزر یا امواج رادیوفرکانسی، رگ از داخل بسته می‌شود.

پس از بسته شدن این سیاهرگ، خون از مسیر رگ‌های سالم دیگر عبور می‌کند.

اسکلروتراپی واریس چیست؟

اسکلروتراپی روشی است که در آن ماده‌ای مخصوص داخل رگ تزریق می‌شود تا دیواره رگ به هم بچسبد و مسیر آن بسته شود.

یکی از روش‌های مورد استفاده، اسکلروتراپی فومی تحت هدایت سونوگرافی است.

جراحی واریس

جراحی سنتی واریس هنوز در بعضی بیماران استفاده می‌شود، اما با توسعه درمان‌های داخل‌وریدی، بسیاری از بیماران با روش‌های کم‌تهاجمی درمان می‌شوند.

روش دقیق جراحی به محل و نوع رگ‌های درگیر بستگی دارد.

بهترین درمان واریس چیست؟

نمی‌توان یک روش را برای همه بیماران «بهترین درمان» دانست.

انتخاب روش به مواردی مانند:

• محل رگ معیوب
• وجود رفلاکس وریدی
• قطر و شکل سیاهرگ
• شدت علائم
• سابقه لخته
• وضعیت عروق عمقی
• بیماری‌های زمینه‌ای
• سابقه درمان قبلی

بستگی دارد.

در فردی که واریس همراه با رفلاکس ورید اصلی سطحی دارد، ترتیب ابلیشن حرارتی، سپس اسکلروتراپی فومی و در صورت نامناسب بودن آنها جراحی توصیه می‌شود.

بنابراین انتخاب روش درمان بهتر است پس از سونوگرافی داپلکس و ارزیابی متخصص عروق انجام شود.

آیا واریس بعد از درمان برمی‌گردد؟

امکان ایجاد مجدد رگ‌های واریسی وجود دارد.

درمان موفق می‌تواند رگ‌های مشکل‌دار فعلی را ببندد یا حذف کند، اما نمی‌تواند استعداد فرد برای ایجاد بیماری وریدی در سایر رگ‌ها را کاملاً از بین ببرد.

راهنماهای تخصصی عروق نیز واریس عودکننده را به‌عنوان یکی از مشکلات شناخته‌شده بیماری وریدی بررسی می‌کنند.

آیا ماساژ واریس را درمان می‌کند؟

ماساژ نمی‌تواند دریچه معیوب داخل سیاهرگ را ترمیم کند و یک رگ واریسی گشادشده را به حالت طبیعی بازگرداند.

اگر پا دچار تورم ناگهانی، قرمزی، گرمی یا درد و حساسیت رگ شده است، ماساژ خودسرانه کار مناسبی نیست؛ زیرا ابتدا باید احتمال التهاب ورید یا لخته بررسی شود.

آیا واریس با ورزش درمان می‌شود؟

ورزش می‌تواند به بهبود جریان خون، تقویت پمپ عضلات ساق و کاهش برخی علائم کمک کند، اما معمولاً رگ واریسی ایجادشده را از بین نمی‌برد.

پیاده‌روی از ساده‌ترین فعالیت‌هایی است که بیشتر افراد می‌توانند انجام دهند.

اگر بیماری وریدی شدید، زخم پا یا مشکلات حرکتی دارید، بهتر است درباره نوع مناسب ورزش با پزشک مشورت کنید.

سوالات متداول درباره واریس

نتیجه‌گیری

واریس زمانی ایجاد می‌شود که جریان طبیعی خون در برخی سیاهرگ‌های سطحی پا مختل شود و در اثر ضعف یا نارسایی دریچه‌های وریدی، خون در رگ‌ها تجمع پیدا کند. نتیجه این فرایند می‌تواند رگ‌های متورم و پیچ‌خورده، احساس سنگینی پا، درد، تورم و خارش باشد.

اگر واریس بدون علامت باشد، همیشه به درمان پزشکی نیاز ندارد. اما وجود درد، تورم، تغییرات پوستی، رگ‌های سفت و دردناک یا زخم پا باید جدی گرفته شود. خونریزی از رگ واریسی نیز نیازمند ارزیابی سریع پزشکی است.

امروزه درمان فقط به جراحی محدود نیست. سونوگرافی داپلکس می‌تواند محل نارسایی وریدی را مشخص کند و در افراد مناسب، روش‌هایی مانند ابلیشن داخل‌وریدی با لیزر یا رادیوفرکانس و اسکلروتراپی فومی امکان درمان کم‌تهاجمی را فراهم می‌کنند. انتخاب روش مناسب باید براساس وضعیت رگ‌ها و نظر متخصص انجام شود.

فعالیت بدنی منظم، پرهیز از بی‌حرکتی طولانی، مدیریت وزن و بالا آوردن پاها نیز می‌توانند به کاهش علائم کمک کنند، اما جایگزین درمان تخصصی در واریس علامت‌دار یا پیچیده نیستند.